Przegląd narzędzi do diagnozy umiejętności czytania i pisania wykorzystywanych w polskim poradnictwie psychologiczno – pedagogicznym - część 2
Autor: dr Małgorzata Kostka-Szymańska, prof. Grażyna Krasowicz-Kupis, dr Izabela Pietras (Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej, Lublin)

Poniższe zestawienie przedstawia najpopularniejsze narzędzia służące do diagnozy pisania, z uwzględnieniem ich najistotniejszych cech (m.in. standaryzacja, normalizacja itp.).


ZESTAWIENIE I OCENA NAJCZĘŚCIEJ STOSOWANYCH NARZĘDZI DO OCENY PISANIA

 
NARZĘDZIE: Seria testów czytania i pisania dla klas I – IV szkoły podstawowej Teresy Straburzyńskiej i Teresy Śliwińskiej

Zakres wiekowy – klasy: I-III
Standaryzacja: Częściowa
Normalizacja: Częściowa ale z wczesnych lat 80-tych

Zastosowanie diagnostyczne:
  • pisanie ze słuchu;
  • pisanie z pamięci;
  • przepisywanie;
Ocena – WADY:
  • brak danych o trafności i rzetelności;
  • zdezaktualizowana treść tekstów nie przystająca do współczesnej rzeczywistości;
  • teksty oparte o podstawę programową z lat 80 – tych;
Ocena – ZALETY:
  • powszechność stosowania;
  • zróżnicowany ze względu na semestr i klasę poziom trudności;
  • przystosowanie pomocy do wielokrotnego użytku;

NARZĘDZIE: Wybór tekstów do pisania ze słuchu dla klas IV-VI szkoły podstawowej oraz I-II gimnazjum Marii Sobolewskiej (1995).

Zakres wiekowy – klasy: IV-VI (Szkoła Podstawowa) oraz I-II (Gimnazjum)
Standaryzacja: Brak
Normalizacja: Brak

Zastosowanie diagnostyczne:
  • pisanie ze słuchu;
Ocena – WADY:
  • opracowanie wyboru tekstów w oparciu o treści programu nauczania języka polskiego dla klas IV-VIII z zakresu działu „Ortografia i interpunkcja” z lat 1981-1983;
  • brak informacji o trafności i rzetelności poszczególnych tekstów;
  • sugerowanie oceny jakościowej przez pryzmat zaburzeń funkcji analizatorów;
  • sugerowanie możliwości rozpoznania przyczyn trudności w opanowaniu poprawnej pisowni (rodzaj błędu jako symptom zaburzeń);
  • bardzo duże zróżnicowanie trudności tekstów nie dające możliwości porównywania ich ze sobą;
  • bardzo duża koncentracja na tzw. błędach typowo ortograficznych;
Ocena – ZALETY:
  • powszechność stosowania;
  • zróżnicowany poziom trudności;
  • wskazówki dotyczące sposobu przeprowadzenia badania;
  • możliwość wykorzystania zarówno w badaniach indywidualnych, jak i zbiorowych;

NARZĘDZIE: Materiały do diagnozy pedagogicznej ... J. Mickiewicz rok 1995 oraz rok 2002


Zakres wiekowy – klasy: Szkoła Podstawowa oraz Gimnazjum
Standaryzacja: Częściowa
Normalizacja: Brak norm

Zastosowanie diagnostyczne:
  • pisanie ze słuchu;
Ocena – WADY:
  • brak informacji o trafności i rzetelności poszczególnych dyktand;
  • błędne założenie dotyczące zasad ortograficznych zakładające, że ich znajomość stanowi podstawę rozróżnienia trudności o charakterze specyficznym od trudności wynikających z zaniedbania dydaktycznego;
  • próba klasyfikowania błędów ze względu na domniemany patomechanizm;
  • sugerowanie w ocenie podziału błędów na typowo ortograficzne bądź dyslektyczne;
Ocena – ZALETY:
  • szerokie zastosowanie wiekowe;
  • dostępność wyłącznie dla poradni;

NARZĘDZIE: Testy do diagnozy dysleksji w klasie III. Pracownia Testów Psychologicznych PTP, 2008

Zakres wiekowy – klasy: Uczniowie klasy III, drugie półrocze
Standaryzacja: Pełna
Normalizacja: Normy ogólnopolskie stenowe dla uczniów klasy III; Wskaźniki ilościowe do porównań z grupy walidacyjnej

Zastosowanie diagnostyczne:
  • dyktando I.Pietras
  • uzupełnianie zdań I.Pietras
Ocena – WADY:
  • ograniczony zakres wiekowy i edukacyjny;
Ocena – ZALETY:
  • wyłącznie dla poradni;
  • wysoka rzetelność i trafność;
  • wchodzi w skład baterii narzędzi do diagnozy dysleksji;

Jak wynika z opublikowanych zestawień (cześć 1 i 2) większość narzędzi, które stosowane są do diagnozy czytania i pisania jest nierzetelna, nie posiada norm ani standaryzacji budząc tym samym wątpliwości dotyczące trafności diagnostycznej.



Pełna wersja artykułu ukazała się w: G.Krasowicz – Kupis (red.) (2009). Diagnoza dysleksji – najważniejsze problemy. Wydawnictwo Harmonia.